Diyabet nedir?
Yediğimiz besinlerdeki karbonhidratlar sindirilerek kana glukoz (şeker) olarak geçer. Pankreastan salgılanan insülin hormonu, glukozun hücrelere girmesini sağlayarak kan şekerini dengede tutar. İnsülinin yeterince üretilemediği ya da vücudun insüline yeterince yanıt veremediği durumlarda kan şekeri yükselir. Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri; göz, böbrek, sinirler, kalp ve damarlar üzerinde kalıcı hasarlara yol açabilir.
Diyabet türleri
| Tür | Temel özellik | Daha fazla bilgi |
|---|---|---|
| Tip 2 diyabet | En sık görülen türdür. İnsülin direnci ve zamanla azalan insülin üretimiyle gelişir; obezite ile yakından ilişkilidir. | Tip 2 diyabet |
| Prediyabet | Kan şekerinin normalden yüksek ancak diyabet sınırının altında olduğu dönemdir; yaşam tarzı değişiklikleri önemlidir. | Prediyabet |
| Tip 1 diyabet | Bağışıklık sisteminin insülin üreten hücreleri etkilemesiyle gelişir; insülin tedavisi gerektirir. | Tip 1 diyabet |
| Gebelik diyabeti | Gebelik sırasında ilk kez ortaya çıkan diyabettir; kadın doğum ve endokrinoloji ekipleriyle izlenir. | Gestasyonel diyabet |
Tabloyu yana kaydırarak inceleyebilirsiniz.
İlişkili konular: İnsülin direnci · Metabolik sendrom
Tanı nasıl konur?
Diyabet tanısı belirtilere göre değil, laboratuvar ölçümleriyle konur. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği ve Amerikan Diyabet Derneği kılavuzlarında kullanılan başlıca ölçütler şunlardır:
| Test | Prediyabet aralığı | Diyabet ölçütü |
|---|---|---|
| Açlık plazma glukozu | 100–125 mg/dL | ≥126 mg/dL |
| HbA1c | %5,7–6,4 | ≥%6,5 |
| 75 g şeker yükleme testi (2. saat) | 140–199 mg/dL | ≥200 mg/dL |
| Rastgele plazma glukozu (belirtilerle birlikte) | — | ≥200 mg/dL |
Tabloyu yana kaydırarak inceleyebilirsiniz.
Tanı için genellikle ölçümün tekrarlanması gerekir. Kılavuzlar arasında prediyabet sınırlarında küçük farklılıklar olabilir; sonuçlarınızı mutlaka hekiminizle değerlendirin.
Risk etkenleri
- Fazla kilo ve özellikle bel çevresinin geniş olması (karın bölgesinde yağlanma)
- Ailede (anne, baba, kardeş) diyabet öyküsü
- Fiziksel olarak hareketsiz yaşam
- Yaşın ilerlemesi
- Yüksek tansiyon ve kan yağlarında bozukluk
- Daha önce kan şekerinin yüksek bulunması veya gebelik diyabeti geçirmiş olmak
- Polikistik over sendromu gibi insülin direnciyle ilişkili durumlar
Risk etkenlerinizin bir bölümünü değiştirmek mümkündür. Kilo kontrolü, düzenli fiziksel aktivite ve dengeli beslenme, prediyabetten tip 2 diyabete geçişi geciktirmeye ya da önlemeye yardımcı olabilir.
Tip 2 Diyabet Risk TestiÖnümüzdeki 10 yıl için tip 2 diyabet risk grubunuzu uluslararası kabul görmüş FINDRISC anketiyle öğrenin. Test tanı koymaz; yanıtlarınız cihazınızda hesaplanır. Bel / Boy OranıBel çevrenizin boyunuza oranı, karın bölgesindeki yağlanmayı değerlendirmeye yardımcı tamamlayıcı bir ölçüttür.Diyabet ve obezite
Tip 2 diyabet ile obezite sıklıkla birlikte görülür ve birbirini olumsuz etkiler. Kilo kaybı, tip 2 diyabetli pek çok kişide kan şekeri kontrolünü iyileştirebilir. Beslenme ve yaşam tarzı değişiklikleri ile ilaç tedavileri tedavinin temelini oluşturur. Tip 2 diyabet ve obezitesi olan, diğer yöntemlerle kan şekeri kontrol altına alınamayan uygun kişilerde metabolik cerrahi de değerlendirme seçenekleri arasında yer alabilir.
Ayrıntılar için Metabolik cerrahi ve Şeker ameliyatı: terimin doğru anlamı sayfalarına bakabilirsiniz. Ameliyat sonrasında kullanılan "remisyon" kavramı için Tip 2 diyabette remisyon ne demek? yazısını okuyabilirsiniz.
Diyabet ilaçlarınızı veya insülin dozunuzu hekiminize danışmadan değiştirmeyin ya da bırakmayın. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için bir hekime başvurun.
Kaynaklar
- World Health Organization. Diabetes — WHO fact sheet. Kılavuz · Erişim: 25 Eylül 2026
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Diyabet — Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Resmi kurum · Erişim: 25 Eylül 2026
- Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu – 2026 (Bariyatrik cerrahi, s. 152–153) (2026). Kılavuz · Erişim: 25 Eylül 2026
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 8. Obesity and Weight Management for the Prevention and Treatment of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl 1):S166–S182 (2026). DOI: 10.2337/dc26-S008. PMID: 41358882. Kılavuz · Erişim: 25 Eylül 2026
- Riddle MC, Cefalu WT, Evans PH, et al. Consensus Report: Definition and Interpretation of Remission in Type 2 Diabetes. Diabetes Care 2021;44(10):2438–2444 (2021). DOI: 10.2337/dci21-0034. PMID: 34462270. Kılavuz · Erişim: 25 Eylül 2026
