Obezite ve Uyku Apnesi

Obstrüktif uyku apnesi nedir?

Uyku sırasında boğazdaki kaslar gevşer. Bazı kişilerde bu gevşeme, üst solunum yolunun tekrar tekrar daralmasına ya da tamamen kapanmasına yol açar. Bu sırada solunum azalır (hipopne) veya birkaç saniye ile daha uzun süreler boyunca durur (apne). Kandaki oksijen düzeyi düşer ve beyin, solunumu yeniden başlatmak için kişiyi çoğu zaman fark etmeyeceği kadar kısa süreli uyandırır.

Bu döngü bir gece boyunca defalarca tekrarlanabilir. Sonuçta uyku bölünür, dinlendirici olmaktan çıkar ve vücut sürekli bir stres altında kalır. Bu duruma obstrüktif uyku apnesi (OUA) denir.

Obezite ile uyku apnesi arasındaki ilişki

Obezite, obstrüktif uyku apnesinin bilinen en önemli risk etkenlerinden biridir. Bu ilişki birkaç mekanizmayla açıklanır:

• Boyun çevresinde yağlanma: Boğaz çevresindeki yağ dokusu solunum yolunu dışarıdan daraltabilir.
• Karın bölgesinde yağlanma: Karın içi yağ, özellikle sırt üstü yatarken akciğer hacmini azaltabilir.
• Solunum yolu kaslarının yapısı: Dil ve yumuşak damakta yağ birikimi yolu daha kolay kapanır hale getirebilir.

İlişki iki yönlü de olabilir: Uyku apnesine bağlı bölünmüş uyku ve gündüz yorgunluğu, iştahı düzenleyen hormonları ve fiziksel aktivite düzeyini olumsuz etkileyerek kilo yönetimini zorlaştırabilir. Uyku apnesi ayrıca yüksek tansiyon, kalp ritim bozuklukları ve kan şekeri düzensizlikleri gibi metabolik ve kalp-damar sorunlarıyla da ilişkilidir.

Belirtiler

Gece fark edilebilen belirtiler

• Yüksek sesle ve düzenli horlama
• Yatak partnerinin fark ettiği solunum durmaları
• Nefes nefese ya da boğulma hissiyle uyanma
• Gece sık idrara çıkma
• Huzursuz ve bölünmüş uyku, gece terlemesi

Gündüz fark edilebilen belirtiler

• Yeterli süre uyumaya rağmen dinlenmemiş uyanma
• Gündüz aşırı uyku hali; toplantıda, televizyon karşısında veya araç kullanırken uyuklama
• Sabah baş ağrısı ve ağız kuruluğu
• Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık
• Sinirlilik ve duygu durum değişiklikleri

Tanı nasıl konur?

Uyku apnesinden şüphelenildiğinde ilk adım, öykü ve fizik muayenedir. Hekim; horlama, tanıklı solunum durmaları ve gündüz uykululuğu gibi yakınmaları sorgular; boyun çevresi, burun ve boğaz yapısını değerlendirir. Tarama amacıyla çeşitli anketler de kullanılabilir.

Kesin tanı için uyku testi (polisomnografi) yapılır. Bu testte bir gece boyunca solunum, kandaki oksijen düzeyi, kalp ritmi, beyin dalgaları ve vücut hareketleri kaydedilir. Uygun kişilerde evde yapılan daha basit uyku testleri de kullanılabilir. Değerlendirme genellikle göğüs hastalıkları, nöroloji veya kulak burun boğaz uzmanlarının yer aldığı uyku merkezlerinde yapılır.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, uyku apnesinin şiddetine, yakınmalara ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır. Çoğu zaman birden fazla yaklaşım birlikte kullanılır:

Uyku apnesinde başlıca tedavi yaklaşımları

1. Pozitif hava yolu basıncı (PAP) tedavisi

   Uyku sırasında burun veya yüze takılan bir maske aracılığıyla hafif basınçlı hava verilerek solunum yolunun açık kalması sağlanır. Orta ve ağır uyku apnesinde sık kullanılan tedavidir.

2. Kilo yönetimi

   Beslenme, fiziksel aktivite ve gerektiğinde ilaç ya da cerrahi tedavilerle kilo kaybı, uyku apnesinin şiddetini azaltabilir.

3. Yaşam tarzı düzenlemeleri

   Yatmadan önce alkolden ve uyku ilaçlarından kaçınmak, sırt üstü yerine yan yatmak ve düzenli uyku saatleri yakınmaları azaltabilir.

4. Ağız içi apareyler

   Uygun kişilerde, uyku sırasında alt çeneyi öne alarak solunum yolunu açık tutan apareyler kullanılabilir.

5. Kulak burun boğaz cerrahisi

   Belirli anatomik sorunları olan seçilmiş kişilerde değerlendirilebilir.

Kilo kaybının etkisi

Obezitesi olan kişilerde kilo kaybı, pek çok kişide uyku apnesinin şiddetini azaltabilir; bazı kişilerde tedavi ihtiyacı belirgin biçimde azalabilir. Ancak kilo kaybının etkisi kişiden kişiye değişir ve uyku apnesi her zaman tamamen ortadan kalkmaz. Bu nedenle kilo verdikten sonra PAP cihazının bırakılması gibi kararlar, mutlaka yeniden yapılan bir değerlendirme ve hekim önerisiyle verilmelidir.

İngiltere'nin ulusal kılavuzu (NICE NG246), obstrüktif uyku apnesini bariatrik cerrahi sonrasında düzelebilen yaygın sağlık sorunlarına örnek olarak sayar ve cerrahi değerlendirmeye yönlendirme ölçütlerinde bu tür durumları dikkate alır. Türkiye'de ise obezite cerrahisine uygunluk, Sağlık Bakanlığı Obezite ve Metabolik Cerrahi Klinik Protokolü (2026) çerçevesinde, obezitenin sağlık üzerindeki etkilerini sınıflayan Edmonton evrelemesi de dikkate alınarak çok disiplinli değerlendirme ve sağlık kurulu süreciyle belirlenir.

Obezite cerrahisi öncesinde uyku apnesi

Tedavi edilmemiş uyku apnesi, genel anestezi ve ameliyat sonrası dönemde solunumla ilgili riskleri artırabilir. Bu nedenle obezite cerrahisi öncesi değerlendirmede uyku apnesi belirtileri sorgulanır ve gerekli görülen kişilerde uyku testi yapılır. Uyku apnesi saptanan kişilerde tedavinin ameliyat öncesinde başlatılması ve ameliyat sonrasında da ekibin önerisi doğrultusunda sürdürülmesi önemlidir. Hazırlık süreci için: obezite cerrahisi öncesi hazırlık.

Uyku apnesi ile birlikte görülebilen diğer metabolik sorunlar hakkında metabolik sendrom ve karaciğer yağlanması ve obezite sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular